9 Miljard peuken per jaar: Hoe we onze planeet verstikken

Afbeelding: Onze Natuur

We gooien jaarlijks 9 miljard vieze smeulende stokjes met o.a. teer en nicotine op de grond in Nederland (Npo1). Ik heb het natuurlijk over peuken. In peuken zitten veel schadelijke chemicaliën. Slecht voor je gezondheid maar ook slecht voor de natuur. (On)bewust gooien veel mensen hun peuk in de natuur en dat effect op planten is heftig. Onderzoek van Onze Natuur wijst uit dat witte klaver tot 30% trager groeit en minder groot wordt wanneer de grond aan zijn voeten vervuild is met peuken. Moeilijk te geloven? Check dan deze timelapse.

Je kunt je vast voorstellen dat peuken in de natuur niet goed zijn. Een peuk bestaat uit cellulose acetaat, een plastic dat niet vergaat in ons milieu. Die microplastics die over blijven vervuilen zeeën en oceanen. Zelfs in magen van vissen, vogels en zeehonden worden peuken aangetroffen. Wanneer jij dan een stukje vis eet, bestaat dus de kans dat jij ook kleine plastic-deeltjes binnen krijgt.

Wereldwijd komen naar schatting jaarlijks zo’n 4,5 biljoen sigarettenfilters op de grond terecht. Waarbij iedere peuk zo’n 1000 liter water vervuilen, volgens de World Health Organisation (WHO). Uit een onderzoek van OVAM (2022) blijkt dat 41% van het aantal ingezamelde stuks zwerfvuil uit sigarettenpeuken bestaat. Een groot percentage dus waar we iets aan moeten doen.

Kosten van het opruimen

Uit een recent artikel van NOS blijkt dat Gemeenten willen dat tabaksindustrie alle opruimkosten van peuken gaat betalen. Tabaksfabrikanten betalen nu de helft van de opruimkosten, maar dit wordt steeds minder. Belastingbetalers, dus jij en ik, draaien nu op voor de rest van de kosten. Die kosten zijn jaarlijks zo’n 36 miljoen euro. Sigarettenfabrikanten vinden het niet rechtvaardig dat zij mee moeten betalen en willen juist minder betalen dan ze nu doen. Daarnaast vinden ze dat rokers zelf verantwoordelijkheid moeten nemen om hun peuk met filter in de prullenbak te gooien. Het liefst willen gemeenten helemaal van de filters af. “Duidelijk is dat die filters geengezondheidswinst hebben”, zegt Jacolien Eijer (directeur van de NVRD, de belangenbehartiger van gemeenten voor afvalinzameling). “Ze zijn nutteloos.Dus waarom zou je dat erop maken als het zo slecht is voor het milieu? “

De oplossing

Het beste zou natuurlijk zijn als mensen zouden stoppen met roken. Maar roken is ontzettend verslavend en stoppen is voor veel mensen ingewikkeld. Desondanks wijs ik je graag nog even op de effecten van roken op je gezondheid. In 2025 rookte 17,8% van de bevolking van 18 jaar en ouder (Trimbos Instituut). Dat is dus ongeveer 1 op de 5 volwassenen. Roken is nog steeds de belangrijkste oorzaak van ziekte en sterfte in Nederland. Ruim de helft van de mensen die blijft roken, sterft aan de gevolgen hiervan. Het RIVM berekent elk jaar hoeveel mensen er sterven door roken. In Nederland zijn dit jaarlijks ruim 20.000 mensen (RIVM).

Wat jij kan doen

Wat als je zelf niet rookt maar wel graag iets aan die eindeloze peuken wil doen? Organiseer een opruimactie! De organisatie Peukenzee kan daarbij ondersteunen. Zij zorgen voor een opruimactie, bewustwording bij rokers en geven een tweede leven aan de peuken door een duurzame verwerking. En het allerbelangrijkste: ze maken rokers duidelijk dat hun peuk niet op straat hoort maar in de prullenbak of asbak. En ook niet in een put: dit komt in het zeewater terecht en zorgt dat het nog sneller bij dieren terecht komt.

Rookvrije campus

Campussen in Nederland zijn een schoolplein en op een schoolplein mag niet gerookt worden. Dit is landelijk beleid. Het roken mag dus op geen enkele manier gefaciliteerd worden, dus zijn er geen asbakken en geen gedoogplekken. Maar helaas blijft het beleid en de handhaving daarop achter en wordt er nog volop gerookt. Zo ook bij de Hogeschool Utrecht, op het Utrecht Science Park. Vanuit het duurzaamheidsteam van de Hogeschool worden deze 3 initiatieven genomen om toch gezamenlijke verantwoordelijkheid te voelen voor dit probleem:

– Samenwerking met Peukenzee om de studenten en medewerkers te informeren over de schadelijke effecten van peuken.

– Samenwerking met de Wastebar. De WasteBar is een kleurrijke caravan waar je lekkere hapjes en drankjes kunt kopen en betalen met zwerfafval (peuken/blikjes). Van de ingezamelde peuken wordt een kunstwerk gemaakt. Zo maken ze de cirkel rond.

– Inspirerende lezing van de Plandelman met gezamenlijke opruimsessies. Anton Damen, oftewel de Plandelman, is een opruimheld die allerlei acties organiseert om zoveel mogelijk opruimhelden te activeren.

Ik ben zelf onderdeel van een duurzaamheidsteam op de Hogeschool Utrecht (Green Office HU, voor en door studenten) en ik organiseerde vorig jaar een opruimevent met de Wastebar. Met 35* graden raapten wij peuken in ruil voor slush puppies en poffertjes. In minder dan een uur hadden we al meer dan 2000 peuken verzameld. Veel hogescholen of Universiteiten staan open voor dit soort goede acties. Een goed moment hiervoor is bijvoorbeeld in de Nationale week zonder afval, dit jaar van 1 t/m 7 juni 2026. Dus zoek contact met het duurzaamheidsteam van jouw school en organiseer een gezamenlijke opruimactie!