Positief klimaatnieuws: over het voedselsysteem

Afbeelding: Foto van venkel in de historische moestuin van Landgoed Zuylestein tijdens het Groen Traineeship Glocal Foodfighters (Elise Smit, 2025)

“The thing about climate is that you can be overwhelmed by the complexity of the problem or fall in love with the creativity of the solutions”  (Mary Heglar)

Om gemotiveerd te blijven (als duurzame student) om de klimaatcrisis aan te pakken heb je soms ook positief klimaatnieuws nodig en verhalen van hoe het ook kan. Dagelijks worden wij overspoeld met nieuwsberichten over de zorgwekkende staat van de wereld, waardoor je hoofd al snel op hol slaat met doemscenario’s en angstige gedachten. Voor mezelf geldt dat in ieder geval. Maar wat als we ons juist de best mogelijke toekomst gaan voorstellen, en de focus verleggen naar oplossingen die al in werking zijn en optimistische initiatieven die het verschil maken? In deze rubriek licht ik positief klimaatnieuws uit, met dit keer als onderwerp: voedselsysteem.

Het voedselsysteem staat vandaag de dag voor drie grote uitdagingen: de ecologische belasting op de planeet, wereldwijde honger en voeding-gerelateerde ziektes. Opvallend genoeg wordt er wereldwijd meer dan genoeg voedsel geproduceerd om zowel de huidige wereldbevolking als een groeiende populatie in de toekomst te voeden. Volgens de FAO (Food and Agriculture Organization) produceert de wereld momenteel anderhalf keer meer voedsel dan nodig, genoeg voor zo’n 10 miljard mensen, terwijl de wereldbevolking nu ruim 8 miljard bedraagt. Het probleem is dus niet de hoeveelheid voedsel, maar de verdeling, de toegang ertoe en de verspilling. Om je een beeld te geven: ongeveer een derde van al het voedsel dat wereldwijd wordt geproduceerd, wordt verspild. Dit artikel richt zich specifiek op positief klimaatnieuws rondom de ecologische belasting van het huidige voedselsysteem in Nederland. Maar omdat het een complex en onderling verbonden systeem is, raakt dit thema onvermijdelijk ook aan de andere grote uitdagingen.

Peulvruchten krijgen meer aandacht in Nederland 

Misschien herinner je je het liedje ‘Ik heb een boon gepakt’ van Albert Heijn van vorig jaar nog, een echte oorwurm. Dit was een reclame om bonen in de spotlight te zetten. Zowel direct als indirect krijgen peulvruchten in Nederland steeds meer aandacht. Peulvruchten kregen bijvoorbeeld recent een hoofdrol in de nieuwe Schijf van Vijf. Naast gezondheid spelen in het nieuwe advies van het Voedingscentrum ook duurzaamheid en voedselveiligheid een belangrijke rol, en peulvruchten voldoen aan al deze criteria. Critici stelden dat de nieuwe Schijf van Vijf meer gericht is op duurzaamheid dan op gezondheid, maar ook puur vanuit gezondheidsoogpunt zijn peulvruchten een betere keuze dan vlees: ze zijn eiwitrijk, vezelrijk (iets waar veel Nederlanders te weinig van binnenkrijgen), cholesterolverlagend en bevatten goede vitamines en mineralen.

Meer achter de schermen is in 2022 de Bean Deal gesloten door 56 samenwerkingspartners (inmiddels meer dan 70) uit de rijksoverheid, regionale overheden, boeren, retailers, kennisinstellingen, NGO’s, bedrijven en andere spelers in de voedselindustrie. In de Bean Deal maken die partijen zich hard voor het verhogen van het aandeel plantaardige eiwitgewassen in Nederland. Het idee erachter is dat de eiwittransitie pas echt een succes wordt als de Nederlandse boer economisch kan profiteren van de teelt van peulvruchten. Peulvruchten zijn in de meeste gevallen namelijk nog niet rendabel voor Nederlandse boeren. Naast een lage milieu-impact zorgen peulvruchten ook voor meer biodiversiteit, een betere bodemvruchtbaarheid en een lager gebruik van kunstmest. De teelt biedt boeren dus ook voordelen, mits de overstap goed wordt ondersteund. De combinatie van het advies van het Voedingscentrum om meer peulvruchten te eten en de opschaling van de Nederlandse teelt biedt een hoopvol perspectief op een verschuiving van minder dierlijke naar meer plantaardige eiwitten.

Verbod op vleesreclame openbare ruimte in Amsterdam

Per 1 mei 2026 gaat het verbod op vleesreclame in Amsterdam in. Het is een initiatiefvoorstel genaamd ‘Stop reclame die bijdraagt aan de klimaatcrisis’ van GroenLinks en Partij voor de Dieren, dat in januari 2026 door de gemeenteraad werd aangenomen. Het verbod geldt naast vlees ook voor reclames over vliegreizen, cruises en auto’s die rijden op fossiele brandstof. De gemeente Amsterdam richt zich daarbij niet alleen op de gevolgen voor klimaat en natuur, maar ook op de volksgezondheid: “Het eten van ongezond voedsel is slecht voor de volksgezondheid. Het overmatig consumeren van dierlijke producten is schadelijk voor het milieu en over het algemeen onwenselijk vanuit dierenwelzijn” (Gemeente Amsterdam, 2026). Amsterdam is hiermee wereldwijd de eerste hoofdstad met een verbod op zowel vlees- als fossiele reclames. Amsterdam is daarmee echter niet de eerste stad die een dergelijk verbod invoert; andere Nederlandse steden zoals Haarlem, Utrecht en Bloemendaal gingen Amsterdam voor met een verbod op vleesreclames. Buiten Nederland hebben meerdere steden al een verbod op fossiele reclames ingevoerd of daar recent voor gestemd, waaronder bijvoorbeeld Stockholm, Edinburgh, Sydney en Florence. Daarnaast werkt Spanje als eerste land ter wereld aan een landelijk verbod op fossiele reclame. Een verbod specifiek op vleesreclames is vooralsnog een Nederlands unicum, maar hopelijk niet voor lang.

Koffie per zeilschip van Colombia naar Nederland 

Sinds 2022 kreeg het voormalige zeilcharterschip de Ide Min een nieuw leven als duurzaam zeilend vrachtschip, nu bekend als rederij Kaap Kargo. Eenmaal per jaar maken zij de oversteek over de Atlantische Oceaan om 60 ton duurzame koffie (Kaap Koffie) te vervoeren. De koffie wordt geteeld door vrouwen in de Sierra Nevada bergen in Colombia, volgens biologische en fairtrade principes, met aandacht voor gendergelijkheid en respect voor het land. Kaap Koffie zet zich in voor duurzaamheid in elke stap van de keten en met het zeilen proberen zij ook de laatste vervuilende schakel uit de (vervoers-)keten te halen: de zeevaart. 

Hun visie sluit daar naadloos op aan: “een aanvoerketen gebouwd op respect voor mensen, natuur en de zee. Het is het snijpunt van vakmanschap, moed en bewuste handel, het bewijs dat uitzonderlijke koffie de wereld over kan reizen zonder de aarde te belasten.” Gezien het feit dat zowel koffie in veel gevallen als het vervoer van veel van onze voedingsproducten een grote impact heeft op het milieu, vind ik het persoonlijk erg hoopvol en inspirerend dat er initiatieven zoals Kaap Koffie zijn die een hele keten van één product proberen te verduurzamen.

Mocht je een bakje kaap koffie willen drinken, dan kan dat onder andere bij Cafe de Ceuvel in Amsterdam Noord, een sociaal duurzaam cafe mede opgericht door alumni van Future Planet Studies, mijn bachelorstudie. 

Dit artikel is gebaseerd op informatie van NOS, Gemeente Amsterdam, NRC, Foodvalley, Kaap Koffie & opgedane kennis van Future Planet Studies en het Groen Traineeship Glocal Foodfighters.