6 tips om je scriptie te vertalen naar het Engels
Een scriptie schrijven is al een intens project, maar steeds vaker wordt ook nog eens verwacht dat het onderzoek toegankelijk is voor een breed internationaal publiek. En dat betekent dat je het naar het Engels moet vertalen. Veel studenten beginnen te schrijven in het Nederlands en lijken het vertaalwerk te onderschatten. Het vertalen van een scriptie is juist heel complex, want je wil de nuance behouden, de academische terminologie correct gebruiken en de kwaliteit respecteren. Minstens even belangrijk is het maken van duurzame keuzes, of daar op zijn minst bewust mee omgaan. Want AI-tools werken bijvoorbeeld relatief goed, maar zo’n tool is allesbehalve duurzaam.
- Begin met een heldere structuur en duidelijke terminologie
Een goede vertaling begint niet bij taal, maar bij structuur. Wanneer je scriptie logisch is opgebouwd en terminologie consequent wordt gebruikt, wordt het vertaalproces aanzienlijk eenvoudiger en minder foutgevoelig. Dit betekent dat je vooraf kritisch naar je eigen tekst kijkt: gebruik je steeds dezelfde termen voor dezelfde concepten? Zijn je zinnen niet onnodig complex? Een goede basistekst zal het vertaalwerk al een stuk eenvoudiger maken. Stel daarnaast een terminologielijst op met hoe je bepaalde termen zult vertalen en schenk extra aandacht aan definities, want die moeten natuurlijk goed zitten. Hiervoor kun je eventueel teruggrijpen naar de literatuur: hoe worden bepaalde concepten in de Engelstalige literatuur gedefinieerd? Lees alles nog eens goed na en onthoud: hoe beter je brontekst is, des te minder correctierondes er achteraf nodig zullen zijn.
2. Vermijd letterlijk vertalen en focus op betekenis
Een veelgemaakte fout is het letterlijk vertalen van zinnen. Vertaaltools zoals Google Translate en DeepL zijn relatief goed in letterlijk vertalen, maar daar houdt het ook op. Academisch Engels heeft eigen conventies, zinsstructuren en formuleringen. Het is daarom belangrijk om niet woord voor woord te vertalen, maar te denken in termen van betekenis en intentie. Je houdt daarbij de volledige tekst en de structuur ervan in het achterhoofd. Door meteen te kiezen voor een inhoudelijke vertaling voorkom je dat je achteraf grote stukken moet herschrijven. Probeer jezelf bij elke zin af te vragen: wat wil ik hier precies zeggen? Vervolgens formuleer je de zin opnieuw in correct Engels, in plaats van de Nederlandse zin gewoon in een vertaaltool te gooien. Dit vraagt in het begin iets meer inspanning, maar leidt wel tot een veel vloeiendere tekst. Vind je dit moeilijk? Dan helpt het om wat vaker Engelstalige wetenschappelijke artikelen in jouw vakgebied te lezen. Zo ontwikkel je gevoel voor stijl en terminologie, wat je vertaling professioneler maakt.
3. Gebruik AI-tools bewust en kritisch
AI-tools zoals ChatGPT of Google Gemini kunnen een grote hulp zijn bij het schrijven en vertalen van je scriptie. Ze versnellen het schrijf- en vertaalproces aanzienlijk en ze kunnen ook een degelijke eerste vertaling opleveren. Het is wel belangrijk om twee dingen te onthouden: degelijk is niet goed genoeg én je moet altijd op verantwoorde en kritische wijze omgaan met AI-tools. De kwaliteit van AI-vertalingen durft te variëren en AI blijft de neiging hebben om al eens de weg kwijt te raken en te hallucineren, zeker bij complexe academische teksten. Nuances, context en vakjargon worden dan niet altijd correct weergegeven. Daarom is het reviseren van een AI-gegenereerde vertaling een must, om het in het Engels te zeggen. Als je dit zelf niet kunt, is het verstandig om dit door iemand anders te laten doen. Moderne vertaalbureaus bieden combinaties van AI-vertaling en revisie aan, waarbij een menselijke expert de AI-vertaling controleert en verbetert. Dit is vaak veel goedkoper dan klassieke vertalingen, terwijl de kwaliteit wel gewoon behouden blijft.
Voor de bewuste student is er wel één belangrijke opmerking waar spijtig genoeg niet veel aan te doen is. AI-systemen verbruiken namelijk enorme hoeveelheden energie. Grootschalig gebruik van dergelijke tools draagt bij aan een aanzienlijke CO₂-uitstoot. Alphabet (het bedrijf achter Google) heeft samen met onder meer Spotify het initiatief Frontier Climate opgericht, waarbij men in CO₂-verwijderingstechnologie investeert om de AI- en techsector te helpen de CO₂-impact te verkleinen. Dat klinkt mooi, maar CO₂-neutraal is AI nog lang niet. Dit wil niet zeggen dat je het niet mag gebruiken, maar wees je wel bewust van de impact en weet dat er manieren zijn om die te compenseren.
4. Laat je tekst nalezen door een expert
Andere ogen zien soms wat jouw ogen niet zien. Zelfs wanneer je sterk bent in Engels, zie je vaak je eigen fouten niet meer. Je leest er letterlijk over. Dan helpt het om iemand anders je tekst te laten lezen. Dat kan bijvoorbeeld een vriendin, mama of kennis zijn. Bij voorkeur gaat het uiteraard om iemand die zelf sterk is in het Engels. Ken je niemand die je kan of wil helpen? Dan kun je eventueel overwegen om een expert in te schakelen. Daarbij heb je de keuze tussen een correctie en een revisie. Bij een correctie wordt de tekst gecontroleerd op taalfouten, maar blijft de tekst qua inhoud en stijl vrijwel onaangeroerd. Bij een revisie gaat men verder en kijkt men ook naar de woordkeuze, de stijl, de toon en het vertaalwerk. Een revisie is hierdoor duurder. Ter indicatie: bij Vertaalbureau Perfect is een revisie bijvoorbeeld al mogelijk vanaf 7 cent per woord. De kosten voor een tekstcorrectie schommelen over het algemeen tussen 2 en 4 cent per woord.
5. Vertaal niet alles in één keer
In een enkele sessie je volledige scriptie vertalen? Dat is niet realistisch en dus ook geen goed idee. Je raakt vroeg of laat vermoeid, waardoor je meer fouten maakt en gaandeweg het overzicht verliest. Werk daarom in blokken en las pauzes in. Het is een goed idee om het werk in te delen in drie grote fasen: eerst een ruwe vertaling, daarna een inhoudelijke revisie en tot slot een taalkundige verfijning. Door gestructureerd te werken voorkom je dat je steeds opnieuw dezelfde stukken moet aanpassen. Plan je werkmomenten bewust in en zorg voor voldoende pauzes. Een frisse blik leidt tot betere keuzes en minder fouten. Bovendien is het hierdoor mogelijk om tussentijds al eens feedback te vragen aan anderen. Dat is nuttig, want zo voorkom je dat je pas op het einde grote problemen ontdekt.
6. Let op de academische stijl
Academisch schrijven in het Engels is niet hetzelfde als academisch schrijven in het Nederlands. In de Engelse academische schrijfstijl zijn zinnen vaak wat directer, worden passieve constructies op een andere manier gebruikt en hanteert men bepaalde formuleringen die in het Nederlands minder natuurlijk aanvoelen. Let bijvoorbeeld op het gebruik van signaalwoorden, formele uitdrukkingen en structuur in alinea’s. Vermijd spreektaal en zorg dat je tekst professioneel en consistent klinkt. Schenk ook aandacht aan de spellingswijze: er zijn vaak aanzienlijke verschillen tussen de Britse en Amerikaanse spellingsvarianten. Over het algemeen geeft men de voorkeur aan de Britse spelling, maar het is vooral belangrijk om consequent te zijn. Op de website van Oxford International vind je een beknopt overzicht dat je kunt gebruiken. Een goede tip is ook om voorbeeldartikelen uit gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften te analyseren. Zo zie je meteen ook hoe argumenten worden opgebouwd en hoe taal wordt ingezet.